pt., 02 październik 2026

Jak Węgrów – miasto o silnych tradycjach niepodległościowych i wielokulturowych – odnalazło się w realiach nowego, narzuconego po wojnie systemu można było przekonać się podczas konferencji naukowej „Powiat Węgrów w pierwszej dekadzie rządów komunistycznych 1944–1956”, która odbyła się  1 października 2026 r. w Domu Gdańskiem w Węgrowie. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie oraz Miejską Bibliotekę Publiczną im. Augusta Cieszkowskiego w Węgrowie.

Konferencję otworzyli dr Małgorzata Rospara, dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej w Węgrowie oraz dr hab., prof. Uniwersytetu Rzeszowskiego Patryk Pleskot, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie. Na początku spotkania głos zabrała również Halina Ulińska, zastępca burmistrza Węgrowa.

– Wejście Armii Czerwonej na teren powiatu węgrowskiego w sierpniu 1944 roku nie przyniosło mieszkańcom Węgrowa upragnionej wolności. Stało się cezurą zmieniającą układ sił politycznych w regionie i zapoczątkowało okres brutalnej socjalizacji – mówiła dr Małgorzata Rospara, dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej w Węgrowie.

Podczas sesji poruszano tematy dotyczące m.in. funkcjonowania podziemia niepodległościowego w powiecie węgrowskim – skupili się na nim prelegenci IPN – dr Damian Sitkiewicz i Stanisław Płużański z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie. Mówiono również o strukturach lokalnego Urzędu Bezpieczeństwa, sieci agenturalnej, inwigilacji szkół czy o wykorzystaniu biblioteki jako narzędzia indoktrynacji nauczycieli. Pojawiły się też wątki związane ze społecznością ewangelicką, odbudową jej życia religijnego i parafialnego w Węgrowie. Nie zabrakło też pytań i zagadnień do dyskusji.

Spotkanie stanowiło okazję do spojrzenia na pierwszą dekadę powojennych dziejów powiatu węgrowskiego przez pryzmat doświadczeń jego mieszkańców. Konferencja pozwoliła przypomnieć wydarzenia i osoby związane z tym okresem oraz zwrócić uwagę na lokalny wymiar przemian, które kształtowały rzeczywistość Polski w latach 1944–1956.

Wygłoszone prelekcje:

dr Małgorzata Nikoniuk (Uniwersytet w Siedlcach)

Problemy społeczno-polityczne powiatu węgrowskiego w świetle materiałów archiwalnych Komitetu Powiatowego Polskiej Partii Robotniczej w Węgrowie z lat 1944–1948

Piotr Kędziora-Babiński (archiwista Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP)

Odrodzenie parafii ewangelicko-augsburskiej w Węgrowie po 1944 roku

Radosław Jóźwiak (badacz niezależny)

Losy nieruchomości pożydowskich w Polsce na przykładzie Węgrowa

Paweł Wyszogrodzki (nauczyciel Liceum Ogólnokształcącego w Węgrowie)

Inwigilacja przez Urząd Bezpieczeństwa placówek oświatowych,  młodzieżowe stowarzyszenia konspiracyjne

dr Damian Sitkiewicz (Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie)

Podziemie niepodległościowe w powiecie Węgrów w latach 1944–1956

Andrzej Kruszewski (bibliotekarz Biblioteki Pedagogicznej w Siedlcach, filia w Węgrowie)

Biblioteka jako narzędzie indoktrynacji nauczycieli w czasach stalinowskich na przykładzie Biblioteki Pedagogicznej w Węgrowie

Stanisław Płużański (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego)

Gry operacyjne Urzędu Bezpieczeństwa wobec członków podziemia niepodległościowego w powiecie węgrowskim w latach 1944–1956

dr Małgorzata Rospara (Miejska Biblioteka Publiczna im. Augusta Cieszkowskiego w Węgrowie)

Aparat represji i sieć agenturalna w PUBP w Węgrowie w latach 1946–1947

dr Wiesław Charczuk (Siedleckie Towarzystwo Naukowe, Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 im. Stanisława Staszica w Siedlcach)

Straty osobowe powiatu Węgrów w latach 1944–1956

Andrzej Brzezik (nauczyciel Zespołu Szkół Ponadpodstawowych im. Jana Kochanowskiego w Węgrowie)

Antoni Bielawski – pierwszy szef UB w Węgrowie w aktach IPN