pt., 25 wrzesień 2026
Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie i Miejska Biblioteka Publiczna im. Augusta Cieszkowskiego w Węgrowie zapraszają do udziału w konferencji naukowej „Powiat Węgrów w pierwszej dekadzie rządów komunistycznych 1944–1956”, która odbędzie się 1 października 2026 r. w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Augusta Cieszkowskiego w Węgrowie (Rynek Mariacki 11).
Celem konferencji jest możliwie szerokie przedstawienie uwarunkowań, w jakich znalazła się społeczność powiatu węgrowskiego po wyparciu okupanta niemieckiego i wkroczeniu wojsk sowieckich. Nowi okupanci, wspierani przez rodzimych komunistów, siłą tłumili wszelkie przejawy dążeń niepodległościowych żołnierzy podziemia oraz innych form oporu społeczności lokalnej i praktycznie już od pierwszych dni okupacji rozpoczęli organizowanie aparatu represji.
Prezentowane referaty obejmą szerokie spektrum zagadnień i wpiszą się w nurt badań regionalnych nad początkami instalowania dyktatury komunistycznej w Polsce. Ukażą one skalę represji wobec podziemia niepodległościowego i społeczeństwa, a także będą stanowić przyczynek do badań nad miejscowym aparatem represji oraz działaniami przeciwko nowo utworzonej władzy.
Program
9.00–9.15 – Otwarcie konferencji
9.15–10.45 Panel I
prowadzenie: dr Małgorzata Rospara, dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Augusta Cieszkowskiego w Węgrowie
9.15–9.40 dr Małgorzata Nikoniuk (Uniwersytet w Siedlcach)
Problemy społeczno-polityczne powiatu węgrowskiego w świetle materiałów archiwalnych Komitetu Powiatowego Polskiej Partii Robotniczej w Węgrowie z lat 1944–1948
9.40–10.05 Leszek Koper (Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, Wydział Historii Uniwersytetu w Siedlcach)
Węgrów po zjednoczeniu PPR i PPS
10.05–10.30 Piotr Kędziora-Babiński (archiwista Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP)
Odrodzenie parafii ewangelicko-augsburskiej w Węgrowie po 1944 roku
10.30–10.55 Radosław Jóźwiak (badacz niezależny)
Losy nieruchomości pożydowskich w Polsce na przykładzie Węgrowa
10.55–11.15 Dyskusja
11.15–11.35 Przerwa na kawę
11.35–12.50 Panel II
prowadzenie dr Wiesław Charczuk, Siedleckie Towarzystwo Naukowe, Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 im. Stanisława Staszica w Siedlcach
11.35–12.00 Paweł Wyszogrodzki (nauczyciel Liceum Ogólnokształcącego w Węgrowie)
Inwigilacja przez Urząd Bezpieczeństwa placówek oświatowych, młodzieżowe stowarzyszenia konspiracyjne
12.00–12.25 dr Damian Sitkiewicz (Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie)
Podziemie niepodległościowe w powiecie Węgrów w latach 1944–1956
12.25–12.50 Andrzej Kruszewski (bibliotekarz Biblioteki Pedagogicznej w Siedlcach, filia w Węgrowie)
Biblioteka jako narzędzie indoktrynacji nauczycieli w czasach stalinowskich na przykładzie Biblioteki Pedagogicznej w Węgrowie
12.50–13.10 Dyskusja
13.10–13.30 Przerwa na kawę
Panel III 13.30–15.10
prowadzenie: dr Damian Sitkiewicz, Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie
13.30–13.55 Stanisław Płużański (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego)
Gry operacyjne Urzędu Bezpieczeństwa wobec członków podziemia niepodległościowego w powiecie węgrowskim w latach 1944–1956
13.55–14.20 dr Małgorzata Rospara (Miejska Biblioteka Publiczna im. Augusta Cieszkowskiego w Węgrowie)
Aparat represji i sieć agenturalna w PUBP w Węgrowie w latach 1946–1947
14.20–14.45 dr Wiesław Charczuk (Siedleckie Towarzystwo Naukowe, Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 im. Stanisława Staszica w Siedlcach)
Straty osobowe powiatu Węgrów w latach 1944–1956
14.45–15.10 Andrzej Brzezik (nauczyciel Zespołu Szkół Ponadpodstawowych im. Jana Kochanowskiego w Węgrowie)
Antoni Bielawski – pierwszy szef UB w Węgrowie w aktach IPN
15.10–15.30 Dyskusja i zamknięcie konferencji.
Konferencja realizowana jest w ramach Oddziałowego Projektu Badawczego (IPN Oddział w Warszawie) „Mazowsze i Podlasie w ogniu 1944–1956”.
Konferencja jest otwarta dla wszystkich zainteresowanych. Wstęp wolny.
